Pes Planovalgum – dijagnostika
Ovaj deformitet spada u kategoriju stečenih deformiteta. Nastaje spuštanjem svodova stopala koji vode strukturalnoj promeni stopala i uzrokuju nastanak pes planovalgum – ravna stopala.
Pes planovalgum
Deca sa ovim deformitetom se često žale na bolove u stopalima, potkolenicama (zbog istezanja odredjenih misica) kolenima, može postojati valgus kolena, brzo se zamaraju,
ne mogu dugo da hodaju, trapavo hodaju, mogu da imaju bolove u kičmi, a sve to se javlja kao reakcija na izmenjen statički položaj.
Opasnost od spuštanja svodova kod dece je naročito izražena u periodu od prve do druge godine života. Aktivnosti koje u tom periodu nose rizik spuštanja svodova su ustajanje, stajanje i početak hodanja. U predškolskom i školskom uzrastu, pubertetu,
kada naglo rastu i dobijaju na telesnoj težini, postoji izražena mogućnost nastanka ovog deformiteta. Pes planovalgus nastaje usled poremećene statike stopala, usled nesrazmere između opterećenja i aktivne snage stopala. Tom prilikom popuštaju najpre mišići, zatim ligamenti i na kraju dolazi do promene odnosa i oblika kostiju stopala.
Faktori koji mogu da dovedu do nastanka ravnih stopala su:
- konstitucija, slabost mišića, ligamenata
- vreme vertikalizacije i početka hoda – ako dete rano prohoda, zbog smanjene razvijenosti i nedovoljne zrelosti kostiju, mišića i ligamenata, postoji veća mogućnost razvoja deformiteta
- period naglog rasta deteta
- fizička neaktivnost
- gojaznost
- nasledni faktor
Postoje dva tipa pes planovalguma:
1. FLEKSIBILNO RAVNO STOPALO je blaža forma ovog poremećaja. Kada
stopala ne nose nikakvo opterećenje imaju pravilan oblik i svi lukovi se jasno vide. Tek pri osloncu dolazi do spuštanja svodova.
2. RIGIDNO RAVNO STOPALO gde postoji strukturalna anomalija sa valgiditetom zadnjeg dela i supinacijom prednjeg dela stopala. Može biti posledica nepravilnog koštanog razvoja. Dolazi do skraćenja ligamenata i zglobnih čaura.
Pes planovalgum – klinički pregled
Dete treba da stoji boso na čvrstoj i ravnoj podlozi, sa paralelnim i blago rastavljenim stopalima. Da bi se procenilo stanje svodova stopala treba ih posmatrati sa svih strana.
Sa zadnje strane posmatramo Ahilove tetive koje se okomito spuštaju prema petnoj kosti (normalan valgiditet pete je 5 stepeni).
Lako lučno iskrivljenje Ahilovih tetiva sa konveksitetom prema unutra i proširenje površine oslonca koji se prenosi na unutrašnji deo stopala ukazuju na simptome spuštanja uzdužnog svoda:
Pes planovalgum
- sa unutrašnje strane – dobijamo informacije o stanju uzdužnog svoda
- sa gornje strane – utvrđujemo pravac osovine stopala, uočavamo poprečni svod
- sa prednje strane – gledamo pravac prstiju, eventualne promene na njima, zgrčenost, penjanje prsta na prst, položaj palca, lepezasto širenje prstiju i palca ukazuje na spuštanje poprečnog svoda
Dete zatim treba da prošeta i čučne na vrhovima prstiju, pri čemu posmatramo stopala sa unutrašnje strane i gledamo da li dolazi do podizanja unutrašnje ivice stopala i smanjenja iskrivljenosti Ahilovih tetiva. Ovo je ujedno i proba za utvrđivanje trenutnog stanja mišića stopala i potkolenice.
Pes Planovalgum – fizikalna i kineziterapija – lečenje
Najvažniji deo lečenja bi zapravo bilo prepoznavanje fleksibilnog ravnog stopala o rigidnog oblika koji zahteva drugi pristup u terapiji odnosno operativno lečenje.
Pasivna korekcija deformiteta stopala
Ovaj deformitetet se tretira dvojako.
AKTIVNO – aktivna kineziterapija
PASIVNO – fizikalne procedure, pasivna kineziterapija, ortopedski ulošci i adekvatna obuća
Pes planovalgum – pasivna kineziterapija
Pravovremenost terapije je uvek bila najznačajnija. Tako je i u lečenju pes planovalguma. Lečenje može da započne odmah po rođenju, što bi bilo i idealno, kako bi se kompletna korekcija završila do početka hoda – obično oko 12. meseca života.
Kao uvod u kineziterapijsko tretiranje deformiteta, primenjujemo masažu stopala, sa ciljem pospešivanja cirkulacije u stopalima. Na ovaj način vršimo pripremu za primenu kineziterapije – medicinskog vežbanja. Masaža stopala izuzetno prija bebi-detetu.
U Ambulanti fizikalne medicine NIKA sprovodimo obuku roditelja/staratelja za samostalno sprovođenje terapija u kućnim uslovima. Uz redovne kontrole, superviziju i korekcije programa, postižu se sjajni rezultati u lečenju!
U kućnim uslovima, preporučuje se da se vežbe sprovode posle kupanja ili pre vežbi, stopala potopiti u toplu vodu i sprovesti masažu stopala koju smo roditelje naučili kako pravilno da sprovedu, kao i kako se pravilno sprovodi korekcija deformiteta stopala.
Najbolji rezultati se postižu ukoliko se terapija sprovodi 3-4 puta dnevno od strane roditelja/staratelja – u kućnim uslovima. Zbog toga je neophodo da se izvrši edukacija roditelja/staratelja kako da sami pravilno sprovedu terapiju, bez dolaska u ustanovu.
Pes planovalgum – aktivna kineziterapija
Za decu koja hodaju uzrasta 12+ meseci kao i starije do 5. godine života, preporučuju se aktivne vežbe čiji je cilj jačanje dugih i kratkih fleksora stopala i supinatora.
PREPORUČENE VEŽBE:
- hod na prstima i petama naizmenično
- hod sa supiniranim stopalima (na spoljašnjim ivicama)
- prstima stopala podizati sa podloge loptice ili klikere, premeštati ih sa jednog mesta na drugo
- valjati tabanskom površinom stopala napred – nazad štap, olovku, flašu
- nabirati prstima stopala platno, maramicu, papir
- vežbe odizanja kantice sa peskom (za jačanje dorzalnih fleksora stopala)
Problemi koji mogu da nastupe kod pacijenata sa ravnim stopalima su bolovi u stopalima, potkolenicama, kolenima koji su difuzni i povećavaju se sa fizičkim aktivnostima, bolovi u leđima, kao i poremećena estetika.
Kod velikog broja pacijenata često je odsustvo bolova i funkcionalnih poremećaja, pa se potreba za lečenjem ravnih stopala dovodi u sumnju.
Smatra se da lečenje treba sprovesti ukoliko dete ima subjektivne tegobe, a težište lečenja se sve više pomera ka edukaciji pacijenta i roditelja.
Savetuje se regulisanje telesne težine, bavljenje sportom, deca ne bi trebalo da hodaju bosa po ravnoj podlozi u kući, dok se preporučuje hodanje po neravnom terenu, šljunku, travi itd.
Pes Planovalgum – lečenje – ortopedski ulošci i adekvatna obuća
Ortopedski ulošci svojim oblikom uzdižu ili spuštaju deo stopala uspostavljajući ravnotežu pritiska na tabanskoj strani, dovodeći osovinu stopala u normalan položaj.
Korektivni ulošci
Efekat uložaka na dalji razvoj je ubedljivo najveći kod manje dece jer se dečije stopalo razvija do završetka rasta, a ulošci usmeravaju dalji razvoj i sprečavaju progresiju deformiteta, odnosno sprečavaju nastanak deformiteta.
Kod odraslih osoba ulošci koriguju deformitet stopala ukoliko je fleksibilnog tipa. Kod većih deformiteta, mehanički poboljšavaju statiku i dinamiku stopala, sa pozitivnim efektom na sve proksimalne strukture – skočni zglob, kolena, kuk, kičmeni stub.
Deca do 3 god. moraju da nose duboke cipele, do iznad skočnog zgloba, jer njihovi mišići još uvek nisu dovoljno razvijeni. Cipele treba da budu stabilne i čvrste u zadnjem delu i savitljive u srednjem i prednjem delu. Trebalo bi da su komotne kako bi omogućile rast stopala i normalne pokrete. Nije dobro da cipele budu previše mekane jer ne daju dovoljnu stabilnost stopalima. Nikako detetu ne treba obuvati cipele koje je nosilo neko drugo dete jer svako stopalo oblikuje cipelu na specifičan način, što može loše da utiče na stopala drugog deteta i da dovede do nepravilnosti u razvoju.
Neadekvatna obuća može da dovede do nepravilnog razvoja stopala, poremećaja statike skočnih zglobova, kolena i kukova, što će da se manifestuje kroz patkast hod, X noge, nespretnost, česta padanja, a u kasnijim godinama je moguća i pojava deformiteta kičme.
Ortopedske cipele i korektivni ulošci su pasivna pomoćna sredstva koja se koriste u korekciji deformiteta stopala. Sama po sebi ne rešavaju zdravstveni problem ali uz adekvatnu pasivnu i aktivnu kineziterapiju što je sistemsko rešenje u korekciji deformiteta, značajno pomažu terapijskom napretku.
Autor teksta: Žarko Popović, viši fizioterapeut, defektolog-somatoped
POVEZANI TEKSTOVI: DEFORMITETI STOPALA, PES EQUINOVARUS, LEČENJE DEFORMITETA STOPALA, KAKO FIZIOTERAPET LEČI TELESNE DEFORMITETE, PES METATARSUS VARUS, PES PLANUM – ravna stopala
telefon: 011 30 34 733
Viber, WhatsApp i mobilni: 060 33 40 852
email: ambulanta@nika.rs
Radnim danima od 08h do 20h
Subotom od 08h do 16h
Ostavite odgovor